Vấn đề trắc nghiệm khách quan đã được nghiên cứu thảo luận hơn 100 năm qua trên thế giới, riêng về việc so sánh trắc nghiệm khách quan và tự luận cũng đã được thực hiện qua nhiều cuộc nghiên cứu khoa học, tất cả đều chứng minh rằng cả hai loại khảo sát này đều có giá trị tương đương trong việc khảo sát tư duy logic của học sinh về nhiều môn học. Ở Việt Nam, trắc nghiệm khách quan cũng đã được sử dụng và nghiên cứu từ năm 1960 qua sách báo, các cuộc thảo luận bàn cãi nhưng thật sự nó vẫn còn quá xa lạ đối với các thầy cô giáo nước ta ở mọi cấp học. Do đó, sự hiểu lầm về trắc nghiệm còn nhiều và sức chống đối do sự hiểu lầm ấy còn mạnh mẽ. Bản thân tôi từ cuối năm 1969 đã được cơ hội giảng dạy các môn nghiên cứu khoa học giáo dục, thống kê ứng dụng trong giáo dục - tâm lý và trắc nghiệm thành quả học tập cho lớp cao học giáo dục và tiến sĩ giáo dục tại Trường Đại học Sư phạm Sài Gòn.

Đây là những môn học đầu tiên được chính thức giảng dạy cho các thầy cô giáo tại các trường sư phạm ở nước ta và tôi cũng đã cố gắng soạn một giáo trình nhan đề Trắc nghiệm thành tích học tập cho sinh viên tạm dùng để tham khảo. Theo tôi, trắc nghiệm là một loại dụng cụ đo lường khả năng của người học, ở bất cứ cấp học nào, bất cứ môn học nào, trong lĩnh vực khoa học tự nhiên hay khoa học xã hội, cho nên mọi thầy giáo từ tiểu học đến đại học, dạy các môn khoa học tự nhiên hay khoa học xã hội đều cần phải biết và phải sử dụng nó. Thế nhưng, vì trắc nghiệm là môt dụng cụ đo lường đòi hỏi phải sử dụng ít nhiều tính toán thống kê cho nên các thầy giáo, nhất là trong ngành khoa học xã hội thường rất e ngại việc tính toán với các con số. Vì vậy, để cho các kỹ thuật trắc nghiệm có thể đến tay mọi thầy cô giáo ở mọi cấp, một cuốn sách về trắc nghiệm cần được trình bày làm sao cho mọi thầy cô giáo, chỉ với trình độ toán học bậc phổ thông, cũng có thể hiểu và sử dụng được, nếu có chút cố gắng luyện tập.

Năm 1994, vấn đề đánh giá giáo dục nói chung và trắc nghiệm thành quả học tập nói riêng được sự quan tâm của Bộ Giáo dục nước ta. Đặc biệt, được sự yêu cầu và giúp đỡ của giáo sư Lâm Quang Thiệp, tôi đã viết cuốn Nhập môn về trắc nghiệm và đo lường thành quả học tập để có thể phục vụ nhu cầu trước mắt về các vấn đề cải tổ thi cử, đánh giá học tập, giảng dạy. Quyển sách trình bày những nguyên lý cơ bản về đo lường và các phương pháp thực hành, từ khâu soạn thảo và thử nghiệm các câu hỏi đến việc hình thành những bài trắc nghiệm ở lớp học hay trắc nghiệm tiêu chuẩn hóa bằng thứ ngôn ngữ đơn giản, thông thường để thầy cô giáo, nhất là thầy cô giáo chưa quen thuộc với môn thống kê dễ theo dõi.

Ngoài ra, tôi còn đề cập đến cách soạn thảo một loại trắc nghiệm được gọi là trắc nghiệm chuẩn mực, tức là một loại trắc nghiệm ngày nay rất phổ biến rộng rãi trên khắp thế giới, rất thông dụng trong việc thi cử, đánh giá, xếp hạng học sinh, tuyển sinh… Điều này cho thấy rằng, tôi rất tâm huyết với vấn đề thi trắc nghiệm, tuy nhiên, kết quả chẳng được bao nhiêu chỉ vì nhiều người chưa được huấn luyện, chưa biết trắc nghiệm, chưa thực hiện đúng phương pháp trắc nghiệm cả về soạn thảo đề thi cũng như lập thang điểm, xử lý điểm số… Nguyên nhân chỉ vì từ trước đến nay chúng ta chỉ làm trắc nghiệm một cách sơ sài mà không có huấn luyện, chúng ta phê phán trắc nghiệm mà không có nghiên cứu các phương pháp đã được phổ biến.

Sau đó, các trường ĐH tại TP.HCM, Đà Lạt đã nghiên cứu, thực nghiệm và thực hành trắc nghiệm trong các kỳ thi tuyển sinh. Dần dần, các nhà giáo Việt Nam cũng như dân chúng đã hiểu rõ nhiều hơn về trắc nghiệm và sự chống đối cũng đã bớt dần. Nhưng sau khi Bộ Giáo dục tổ chức thi trắc nghiệm trong các kỳ thi phổ thông và đại học đạt được những kết quả khá tốt lúc ban đầu thì sự chống đối lại bắt đầu nổi lên do nhiều lý do khác nhau.

Tóm lại, chưa thể nói gì hơn để phê phán thi trắc nghiệm khi mà không có nghiên cứu khoa học về tính giá trị của nó. Tôi cho trắc nghiệm là một trong các phương tiện đánh giá thành tích học tập của học sinh. Ở nước ta, trong các kỳ thi phổ thông và tuyển sinh quá đông thì chỉ có trắc nghiệm là phương tiện đánh giá khách quan nhất, công bằng nhất mà thôi.

Với tư cách là một trong những người đầu tiên nghiên cứu về giảng dạy trắc nghiệm ở Việt Nam, tôi mong mỏi rằng Cục Khảo thí cũng như các trường ĐH công bố công khai các dữ liệu liên quan đến điểm số trong các kỳ thi THPT và ĐH trên toàn quốc đồng thời thực hiện những cuộc nghiên cứu khoa học về tính giá trị và tin cậy của các bài trắc nghiệm khách quan của từng tỉnh, từng vùng như trên thế giới đã từng làm. Như vậy sẽ tránh được những cuộc tranh luận dai dẳng, không có cơ sở, đầy cảm tính làm chậm đi sự phát triển của nền khoa học giáo dục hiện đại Việt Nam.

Song Minh – Báo Giáo Dục

---

• Cải cách GD từ tư duy: Xin tự đặt câu hỏi! (12/11/2007)
• Thiếu nhi có cần học chống tham nhũng? (08/11/2007)
• Tại sao học sinh "lơ mơ”? (24/10/2007)
• Giảng dạy theo phương pháp lớp học ghép hình (22/10/2007)
• Đừng lụy IQ mà nhồi sọ trẻ! (21/10/2007)
• Chiến lược đào tạo tài năng ở 4 châu lục (10/09/2007)

• Đại sứ Mỹ: "Giáo dục VN đang bị kéo căng" (09/08/2007)
• 3 yếu kém của giáo dục ĐH Việt Nam (05/08/2007)
• Ước mơ tháng Tám: Một xã hội học tập (05/08/2007)
• Cho cả thầy lẫn trò! (22/05/2007)
• Tìm hiểu thông tin về tuyển sinh trên Net (19/05/2007)
• “Tinh thần SOF” vào trường học Việt Nam (22/02/2007)

---