Hướng đến Ngày Gia Đình Việt Nam:

Văn hóa gia đình & Văn hóa dạy dỗ

Quang Dương
Nhà nghiên cứu Tâm lý - Giáo dục

Lâu nay và nhất là gần đây, công luận rất xôn xao và nhức nhối bởi các tệ lậu về đỏ đen nơi sòng bạc, thuốc lắc ở vũ trường, đua xe trên đường phố, đánh nhau tại quán nhậu, đâm nhau trong trường lớp...

Các kết quả tra cứu của ngành công an khi truy xuất nguồn cội của các quý tử nói trên đều cho thấy, đa phần trong họ là những tay "anh chị" và là con em của nhiều gia đình danh giá.

Giá trị và danh vọng của những gia đình đó được (hay bị) chính những người con này đem đánh đổi bằng sự đua đòi xả láng, bằng lối sinh hoạt trác táng, bằng việc ném tiền qua cửa sổ và nhiều khi ném cả mạng sống lên xa lộ, để mặc cho tử thần phán xét!

Trong khi các bậc song thân của họ say sưa với văn hóa làm giàu và văn hóa quyền lực, thì họ lại mê mẩn với thứ văn hóa "dựa hơi", văn hóa "cậy thế" hòa quyện trong những thứ "văn hóa ăn chơi bạt mạng" để chứng tỏ đẳng cấp của mình trước thiên hạ và bạn bè.

Họ xuất thân từ những gia đình có văn hóa. Vâng, đúng vậy, vì bố mẹ của họ là những vị chức sắc, có tầm cỡ. Nhưng khi làm những điều đó, chính các quý tử ấy, những cậu ấm cô chiêu ấy đã gây tổn hại cho danh gia vọng tộc, cho VĂN HÓA GIA ĐÌNH.

Điều trớ trêu là không phải vị song thân nào cũng "ngộ" ra điều đó cho tới khi con mình đứng trước vành móng ngựa, thậm chí trong ngục thất !

Cũng không phải các vị đó mù quáng mà không nhận ra. Vấn đề là có một khoảng cách giữa việc nhận ra và việc chú tâm giáo dục sao cho đúng phép. Khoảng cách đó nói lên VĂN HÓA DẠY DỖ.

Nhiều người nhầm tưởng rằng hai thứ này - văn hóa gia đình & văn hóa dạy dỗ (VHDD) là một, đồng nhất. Nhưng thực tế không hẳn lúc nào cũng vậy. Thường là không có sự đồng nhất giữa chúng, đặc biệt với những gia đình có nhiều quyền lực, nhiều quyền thế, và cả... nhiều quyền lợi.

Phép cơ bản nhất trong VHDD là luyện nhân tính, thay vì thả nổi để con cái chạy theo bản năng tầm thường. Càng dấn sâu vào bản năng hưởng thụ vung vít hay bản năng bạo lực tranh giành thì con người càng được "tôi luyện" chất "con" nhiều hơn chất người, thú tính nhiều hơn nhân tính.

VHDD con cái dựa trên những căn bản về tính nhân văn, về văn hóa làm người của mỗi con người. Trong đó, lấy văn hóa ứng xử làm cốt cách. Trong văn hóa ứng xử thì coi trọng giá trị nhân cách hơn giá trị đồng tiền và mọi thứ giá trị khác. Theo nghĩa đó thì làm người khó hơn làm quan.

Trong văn hóa ứng xử thì coi trọng giá trị nhân cách hơn giá trị đồng tiền và mọi thứ giá trị khác

...Để thực hiện VHDD trong gia đình, điều tối kỵ là không được dùng bạo hành. Không hình thức bạo hành nào được chấp nhận, kể cả bạo hành hay ức hiếp về tinh thần mỗi khi con cái lầm lỗi. Biện pháp được sử dụng nhiều nhất là gần gũi thân thiện để cởi mở và lắng nghe, để thuyết phục trên cơ sở cùng nhau bàn bạc cách giải tỏa những bế tắc nếu có.

Ngay cả biện pháp thuyết phục thì tránh giảng giải một chiều, mà cốt để nghe con cái bày tỏ, trên nền tảng đó mà phân tích điều hơn lẽ thiệt. Mặt khác, để có sức thuyết phục, không gì bằng tấm gương chính diện của mẹ cha, của người lớn và của các bạn cùng tuổi.

Kèm theo thuyết phục là sự khích lệ động viên được coi trọng hơn biện pháp khiển trách kỷ luật. Lấy cái tốt của con làm điểm tựa để chế ngự và đẩy lùi cái xấu của nó. Ví dụ, nó thích xài tiền, hãy thưởng tiền hay trả công xứng đáng cho nó mỗi lúc nó làm được việc tốt. Không nên bỗng dưng cho tiền, mà khi nó xài tiền thì nó hiểu rằng đây là đồng tiền do nó làm ra bằng việc tốt, bằng công sức của nó, nó sẽ biết tiết kiệm.

Có người hỏi, khi con mắc lỗi có nên dùng biện pháp chế tài và cấm vận ? Bác sĩ Benjamin Spock (chuyên gia hàng đầu của nước Mỹ về tư vấn giáo dục gia đình và VHDD) có nói đại ý : Đó chỉ là giải pháp tình thế, không nên lạm dụng. Khi nó lầm lỗi, có thể cắt chi viện hoặc cấm giao lưu, nhưng hãy mở cho nó một lối thoát. Đó là lối thoát lập công. Chỉ nên chế tài và cấm vận khi nó chưa lập công.

...Còn nhiều nữa trong VHDD. Trên đây chỉ mởi khơi nguồn vài ý hướng thường nên có khi dẫn dắt con vào đời. "Vào đời"- theo nghĩa tổng quát nhất mà BS. Benjamin Spock khái quát là, tránh gây tội lỗi, và nếu lỡ bị lầm lỗi thì phải tìm cách lấy công chuộc tội.

Ai đó đã nói trên nhật báo The Straits Times... "Ăn chơi xả láng lúc bình thường là hoang phí. Còn ăn chơi bạt mạng và quái đản thời kinh tế suy sụp thì không chỉ là xa xỉ, còn là tội ác".
Nhận định đó thật không quá lời khi mà quanh ta còn bao nhiêu dân lành lo chạy ăn từng bữa, còn khối người đang thống khổ vì thất nghiệp, rất nhiều trẻ thơ còi cọc vì thiếu ăn...

24-6-2009
Quang Dương
Nhà nghiên cứu Tâm lý - Giáo dục

Viết lời bình

Thầy Cô và các bạn vui lòng gõ tiếng Việt có dấu

B

i

u

Quote

Code

List

List item

URL

Tên *
Email (Nên sử dụng địa chỉ email thật)
Mã bảo vệ chống spam   

Gửi lời bình