Bước sang năm thứ 30, chương trình đào tạo "thần đồng" của Trung Quốc đang vấp phải những chỉ trích vì cho rằng nó đã tước đi tuổi thơ và mối quan hệ xã hội của trẻ em.

Dự án "Thiếu niên ban" (lớp chọn thiếu niên xuất sắc) được triển khai từ năm 1978 tại Trường đại học Khoa học và công nghệ (USTC) theo sáng kiến của Dương Chấn Ninh và Lý Chính Đạo, hai nhà khoa học Mỹ gốc Hoa từng đoạt giải Nobel vật lý năm 1957. Chương trình tuyển chọn những  "thần đồng" dưới 15 tuổi, nhỏ nhất chỉ mới 11 tuổi, để đào tạo thành những nhà khoa học hàng đầu.

Học sinh lớp Thiếu niên ban trong giờ học toán - Ảnh: Xinhua

Nhân Dân Nhật Báo cho biết đa số các em được tuyển vào chương trình Thiếu niên ban thông qua giới thiệu của phụ huynh, các sở giáo dục, qua phát hiện của báo chí và các cuộc thi. Tuy điểm số chỉ đóng vai trò nhỏ trong việc đánh giá những học sinh này, nhưng để ghi danh, các "thần đồng" phải trải qua rất nhiều bài kiểm tra trên giấy và phỏng vấn với đề bài do các chuyên gia giáo dục soạn thảo. Theo lời kể của một người phỏng vấn, các giáo sư thậm chí có thể thực hiện một bài giảng tại chỗ và đặt câu hỏi xem các ứng viên hiểu được bao nhiêu.

Ông Tân Hậu Văn, cựu phó hiệu trưởng Trường USTC, nói rằng trong thực tế có một nhóm nhỏ thiếu niên tài giỏi và xã hội phải tạo ra môi trường thích hợp cho các em để học tập và trưởng thành. Tại hội thảo về giáo dục đặc biệt cho "thần đồng" nhân kỷ niệm 30 năm dự án Thiếu niên ban ở tỉnh An Huy ngày 21-3, ông Lâm Sùng Đức, phó giám đốc Viện Tâm lý, khẳng định dự án này "phản ánh sự đổi mới trong hệ thống giáo dục quốc gia, và là một cách tiếp cận toàn diện cho cải cách giáo dục".

Nhìn vào chương trình học mới thấy "sự đổi mới trong hệ thống giáo dục" này chỉ có "thần đồng" mới theo nổi. Sau khi thi đậu, học sinh sẽ phải học tất cả những môn cơ bản trong vòng hai-ba năm. Có môn học sinh bình thường phải học trong nhiều tháng thì học sinh Thiếu niên ban chỉ cần học trong... sáu ngày! Hoàn tất những năm căn bản, các em có thể chọn bất cứ môn nào mình thích trong giáo trình của trường đại học.

Áp lực học vẫn còn ám ảnh nhiều học sinh mãi cho đến khi họ đã thành danh. Giang Dũng, học sinh Thiếu niên ban niên khóa 1986, hiện là giám đốc một công ty, cho biết: "Lúc đầu tôi không muốn thừa nhận mình là "thần đồng" vì nó có nghĩa là tôi phải gánh nhiều trách nhiệm hơn. Sau khi vào lớp này, cuối cùng tôi cũng phải chấp nhận thực tế và phải cố học để theo đuổi giấc mơ của mình trong một thế giới đầy chướng ngại vật".

Không thể phủ nhận những thành công của dự án Thiếu niên ban. 91% trong số hơn 1.000 "thần đồng" tốt nghiệp từ chương trình này đã tiếp tục học lên cao học, trong đó 590 người đã nhận bằng tiến sĩ. Tuy nhiên, có nên tiếp tục duy trì chương trình này hay không vẫn đang là chủ đề tranh cãi của báo chí và giới chuyên gia. Những người chỉ trích cho rằng thật vô lý khi "gom" những trẻ em xuất chúng lại thành một nhóm, buộc các em phải hi sinh tuổi thơ và các mối quan hệ xã hội khác.

Theo Sở Thiên Đô Thị Báo, khi được hỏi "Nếu bạn được quyết định lại, bạn có sẽ vào học trong Thiếu niên ban không?", 50% cựu học sinh của chương trình đáp ngay chữ "không". Ông Từ, học sinh Thiếu niên ban khóa 1992, đang làm việc ở một công ty phần mềm, cho rằng những giáo trình huấn luyện tư duy của các môn lý hóa thật có ích, nhưng nếu chỉ tuyển sinh bằng cách thi, và chỉ dựa vào bài học nặng thì có thể đào tạo nhân tài được không? Bản thân ông không đồng tình với phương pháp giáo dục của Thiếu niên ban.

Giáo sư Thái Tự Hưng của Trường đại học Công nghiệp Trung Nam thẳng thắn cho rằng Thiếu niên ban không có lợi trong việc đào tạo nhân cách và tình cảm của học sinh. Những người được giáo dục bằng phương pháp này có thể là những nhân tài, nhưng là những con người "không hoàn chỉnh". Ông Chu Mãn Sinh, một quan chức Bộ Giáo dục, cũng thừa nhận dự án này chỉ là một phần bổ trợ trong hệ thống giáo dục của Trung Quốc. Theo ông, vì nguồn lực giáo dục có hạn nên Thiếu niên ban không nên được phổ biến rộng hơn nữa.

Thanh Trúc - Chúc Xin - Tuổi Trẻ