CENTEA xin giới thiệu bài viết "Sách giáo khoa ngoại ngữ cần phải chứa đựng yếu tố văn hóa của người bản ngữ" của Thầy Trần Mạnh Trung, giảng viên Khoa Ngoại ngữ, Đại học Hồng Đức, Thanh Hóa. Tác giả bàn đến vấn đề văn hóa bản ngữ và một vài thiếu sót khi đề cập đến các yếu tố văn hóa bản ngữ trong sách giáo khoa ngoại ngữ.


Đã có một thời tồn tại quan niệm rằng dạy ngoại ngữ chỉ đơn thuần là dạy người học một vốn từ vựng đủ để giao tiếp ở mức độ nào đó, dạy người học phát âm sao cho chuẩn và một vốn ngữ pháp đủ để giúp người học biết cách dùng đúng từ, đúng ngữ pháp để diễn đạt ý nghĩ của mình bằng ngoại ngữ đó làm sao để người bản ngữ hiểu là được. Những năm gần đây đã có sự thay đổi về phương pháp dạy ngoại ngữ theo đường hướng giao tiếp.
Dạy ngoại ngữ không chỉ đơn thuần trang bị vốn từ vựng, ngữ pháp mà còn phải giúp cho người học biết vận dụng vốn từ và kiến thức ngữ pháp để phát triển bốn kỹ năng cơ bản như nói, nghe, đọc, viết để người học có thể giao tiếp bằng ngoại ngữ đó sau này.

Đơn cử như các bộ sách giáo khoa tiếng Anh dùng cho Trung học cơ sở và Trung học phổ thông vừa được biên soạn mới đã quan tâm đến việc phát triển bốn kỹ nămg trên nhưng nội dung lại thiếu yếu tố văn hoá bản ngữ. Học ngôn ngữ mà không hiểu và nắm được văn hoá bản ngữ thì khó có thể hiểu nó sâu sắc để giao tiếp thành công với người bản ngữ trong nhiều tình huống thực tế.
YẾU TỐ VĂN HOÁ BẢN NGỮ

Yếu tố văn hoá bản ngữ ở đây chính là những nét văn hoá thể hiện trong việc sử dụng ngôn ngữ và hành vi giao tiếp của người bản ngữ. Một người dù có nắm vững ngữ pháp và có vốn từ phong phú nhưng có không có hiểu biết về văn hoá bản ngữ đó thì khi giao tiếp, trong con mắt người bản ngữ người đó chỉ dừng lại ở mức độ là biết cách diễn đạt ý nghĩ của mình một cách khá ngô nghê, vụng về bằng ngôn ngữ của họ mà thôi. Vấn đề còn có thể nghiêm trọng hơn nếu do thiếu hiểu biết văn hoá còn có thể gây “xung đột văn hoá” hay “sốc văn hoá” do thiếu hiểu biết về văn hoá của nhau. Một người Việt Nam có thể gây phản ứng khó chịu đối với một người Anh nếu như khi giao tiếp người đó lại cứ hỏi những câu hỏi riêng tư như: “Chị có gia đình chưa?” “Chị bao nhiêu tuổi?” “Lương chị bao nhiêu?” mặc dù đối với người Việt Nam đó là cách thể hiện sự quan tâm đến người khác. Có lẽ cú “sốc” do khác biệt văn hoá trên sẽ không xảy ra nếu người đó được học về phong tục, tập quán người Anh trong giao tiếp. Nhưng trên thực tế trong chương trình tiếng Anh phổ thông sự khác biệt về văn hoá giữa người Việt và người Anh lại hầu như không được đề cập đến trong nội dung sách giáo khoa.

YẾU TỐ VĂN HOÁ BẢN NGỮ TRONG SÁCH GIÁO KHOA TIÊNG ANH PHỔ THÔNG

Khi biên soạn các bộ sách giáo khoa tiếng Anh phổ thông, những người biên soạn chủ yếu giới thiệu về những nét văn hoá Việt Nam thông qua việc giới thiệu về đất nước con người Việt Nam và những tình huống giao tiếp của người Việt Nam. Các yếu tố văn hoá bản ngữ Anh-Mỹ được giới thiệu rất ít và không rõ nét. Rõ ràng là chúng ta khó có thể dạy tiếng Anh cho học sinh khi chúng lại không dựa trên một hay nhiều nền tảng văn hoá bản ngữ của Tiếng Anh là Anh hay Mỹ. Tiếng Anh là sinh ngữ nên luôn tồn tại, gắn liền và bị ảnh hưởng bởi nền văn hoá sản sinh ra nó.

Trong bộ sách Tiếng Anh cho Trung học phổ thông vừa được biên soạn phần luyện nói (Speaking) với những bài hội thoại tẻ nhạt với những câu thoại dài dòng trong những tình huống của người Việt Nam chứ không phải người bản ngữ. Dường như mục tiêu của những người biên soạn là để người Việt dùng tiếng Anh nói chuyện với người Việt mà thôi. Nếu là người Việt cả thì thì dùng tiếng Việt có tiện hơn không? Sao dùng tiếng Anh làm gì cho mệt? Hơn nữa, dường như những người biên soạn đã bê nguyên si ngôn ngữ viết vào ngôn ngữ nói nên trong các phần luyện nói học sinh buộc phải học thuộc lòng những câu dài ngoẵng và rất “chuẩn” ngữ pháp để nói với nhau theo tình huống và những ngữ liệu cho sẵn. Trên thực tế ngôn ngữ nói của người bản ngữ không phải lúc nào cũng “chuẩn” về ngữ pháp và câu nào cũng đầy đủ chủ ngữ, vị ngữ. Thậm chí, họ còn dùng rất nhiều tiếng thông tục hay lối nói tắt, dùng từ tắt,…v.v. Quen với lối nói như vậy học sinh sẽ không thể hiểu được những đoạn hội thoại “thực” dù rất đơn giản của người bản ngữ. Điều này cũng lý giải một phần lý do tại sao học sinh Việt Nam mặc dù đã học tiếng Anh từ 3 đến 7 năm ở trường phổ thông những vẫn gặp khó khăn khi giao tiếp với người nước ngoài trong những tình huống thực tế của cuộc sống.

Có thể tránh được những thiếu sót trên khi biên soạn sách giáo khoa tiếng Anh nhằm mục đích trang bị vốn tiếng Anh để giao tiếp với người bản ngữ thì cần phải nghiên cứu kỹ yếu tố văn hoá bản ngữ để đưa vào những phần giới thiệu văn hoá của Anh hay Mỹ và những tình huống giao tiếp mang sắc thái văn hoá bản ngữ tiêu biểu xen kẽ với nội dung giới thiệu văn hoá Việt Nam. Để ngôn ngữ tiếng Anh “tự nhiên” hơn và gần với ngôn ngữ của người bản ngữ hơn rất cần thiết phải thuê những chuyên gia về ngôn ngữ và văn hoá bản ngữ hiệu đính nội dung sách giáo khoa. Hoặc tốt hơn là thuê những chuyên gia bản ngữ cùng tham gia biên soạn sách giáo khoa.

Mong rằng trong tương lai chúng ta sẽ có những bộ sách giáo khoa tiếng Anh chất lượng hơn đáp ứng được mục tiêu trang bị một ngoại ngữ cho học sinh để sử dụng có hiệu quả trong cuộc sống sau này.

================
Trần Mạnh Trung - Thạc sĩ PPGD Tiếng Anh
Khoa Ngoại ngữ - Đại học Hồng Đức
Thanh Hóa
Email: Địa chỉ email này đang được bảo vệ khỏi chương trình thư rác, bạn cần bật Javascript để xem nó