Vấn đề chính tả tiếng Việt đã được Ngành Ngôn ngữ học quan tâm từ lâu, điều đó thể hiện qua rất nhiều các công trình nghiên cứu, các hội thảo khoa học…Nhưng cho đến nay các quan điểm vẫn khác nhau, mỗi ngành có những quy định cho riêng mình, chưa có một sự thống nhất cao. Do đó chúng ta vẫn chưa có được một quy định chuẩn hoá về chính tả ở cấp Quốc gia.

Trong phạm vi bài viết này, tôi không có tham vọng đưa ra chuẩn chính tả tiếng Việt, hay nêu được hết các trường hợp của chính tả, mà chỉ muốn trao đổi với bạn đọc một số trường hợp chính tả mà chúng ta hay nhầm lẫn. Trong khi viết bài này tôi đã dựa trên một số căn cứ sau:

- Một số bài viết trên Tạp chí Ngôn ngữ của Viện Ngôn ngữ học;

- Quyết định số 240/ QĐ ngày 05/3/1984 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục về việc ban hành quy định chính tả tiếng Việt và thuật ngữ tiếng Việt áp dụng cho SGK;

- Quyết định số 09/ 1998/ QĐ-VPCP ngày 22/ 11/ 1998 của Bộ trưởng Chủ nhiệm Văn phòng Chính phủ quy định tạm thời về viết hoa trong văn bản của Chính phủ và Văn phòng Chính phủ;

- Quyết định số 07/ 2003/QĐ-BGD&ĐT ngày 13/3/2003 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo quy định tạm thời về viết hoa tên riêng trong sách giáo khoa;

- Giáo trình Ngữ âm học tiếng Việt hiện đại- Đỗ Xuân Thảo, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội I, 1995;

- Khảo sát cách viết trên các sách báo, tạp chí hiện nay và thống kê các trường hợp nhiều người hay nhầm lẫn.

1) Âm /i/ khi nào được viết “i”, khi nào viết “y”

- Khi /i/ đứng độc lập kết hợp với dấu thanh thành một âm tiết thì được viết “y”. VD: đại ý, ý chính, y nguyên …(trừ các trường hợp là từ láy khuyết phụ âm đầu như: ầm ĩ, í a í ới …)

- Khi /i/ đứng sau âm đệm thì được viết “y”.VD: chuyện, luyến, tuyến, uyển …

- Trong trường hợp tiếng không có phụ âm đầu thì nguyên âm đôi /iê/ được viết là “yê”. VD: yên, yết, yếm, yêu …

- Trường hợp viết “qui” hay “quy” (quý, quỳ, quỷ, quỹ, quỵ…) theo khảo sát của tôi, trong các sách báo hiện nay thì hầu hết đều viết “quy” riêng Báo Tuổi trẻ viết là “qui”. Theo tôi nên viết là “quy” lí do:

+ Nếu viết là “qui” thì khi đánh vần: quờ + ui (cui) không đúng với khi ta phát âm tiếng “quy”.

+ Như trên đã nêu khi /i/ đứng sau âm đệm thì được viết là “y” trong trường hợp này “quy” thì /u/ là âm đệm.

- Các trường hợp khác đối với tiếng chỉ có phụ âm đầu và /i/ thì nên viết “i” như: kĩ thuật, mĩ thuật, vật lí, địa lí, học kì, bác sĩ, tỉ lệ…(cách viết này được thể hiện trong SGK).

2) Vị trí dấu thanh: Theo thống kê của tôi, hiện nay trên sách báo khá nhiều trường ghi vị trí dấu thanh là chưa đúng theo quy định nhất là các tiếng có bộ phận vần chỉ có âm đệm và âm chính (thường sai hay đánh dấu thanh vào âm đệm vì âm này nằm ở giữa), tiếng có nguyên âm đôi…

Theo quy định thì: Dấu thanh được ghi trên hoặc dưới âm chính. Trường hợp âm chính là nguyên âm đôi, nếu tiếng đó có âm cuối thì ghi dấu thanh ở âm thứ hai (trường, được, tiếng …), nếu tiếng đó không có âm cuối thì ghi dấu thanh ở âm thứ nhất (mía, lúa, lửa …). Cần lưu ý thêm, theo ngữ âm học tiếng Việt hiện đại thì tiếng Việt có 3 nguyên âm đôi là /iê/, /uô/, /ươ/ các trường hợp khác (/yê/, /ia/, /ya/, /ua/, /ưa/) chỉ là biến thể của 3 nguyên âm đôi này khi tiếng đó có hay không có âm cuối.

Một số tiếng chúng ta hay nhầm lẫn âm chính, dẫn đến đánh vị trí dấu thanh sai:

hoà, hào (/a/ là âm chính); tuý, thuý, huỷ (/i/ là âm chính), túi, thúi, hủi (/u/ là âm chính, /i/ là bán nguyên âm); quá, quả (/u/ là âm đệm); lúa, tủa (“ua” là âm chính, cách viết biến thể của nguyên âm đôi /uô/ khi tiếng đó không có âm cuối).

3) Viết hoa tên cơ quan, tổ chức, đoàn thể

Trường hợp này, trên sách báo có nhiều cách viết khác nhau. Nhưng nhìn chung đa số đều viết theo quan điểm của quyết định 07/2003/QĐ-BGD&ĐT. Cụ thể là: Viết hoa chữ cái đầu của âm tiết đầu tiên và các âm tiết đầu của các bộ phận tạo thành tên riêng. Ví dụ:

- Ban Chấp hành Trung ưng Đảng Cộng sản Việt Nam
- Bộ Giáo dục và Đào Tạo
- Bộ Lao động-Thương binh và Xã hội
- Trường Đại học Sư phạm Hà Nội I
- Trường Tiểu học Chu Văn An

Lưu ý: chỉ viết hoa danh từ riêng, những danh từ chung thì không viết hoa. VD: các trường tiểu học, các trường đại học (đây là những danh từ chung nên không viết hoa như các VD nêu trên).

* Một số trường hợp khác về cơ bản có sự thông nhất khá cao giữa các quan điểm, xin bạn đọc tham khảo thêm Quyết định số 07/ 2003/QĐ-BGD&ĐT ngày 13/3/2003 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo quy định tạm thời về viết hoa tên riêng trong SGK.

Chính tả tiếng Việt khá phức tạp, mà kiến thức bản thân thì hạn chế, rất mong được sự chia sẻ của bạn đọc.

Nguyễn Đình Quốc Hùng
Trường Tiểu học Chu Văn An, Châu Đức, tỉnh Bà Rịa-Vũng Tàu
Email: Địa chỉ email này đang được bảo vệ khỏi chương trình thư rác, bạn cần bật Javascript để xem nó