Không biết tình hình thực tập của SV các ngành khác như thế nào, nhưng đối với SV ngành sư phạm, thực tế cho thấy đã có những “khoảng cách” khi các bạn rời giảng đường đứng trên bục giảng. Từ đó, các SV lo rằng tình hình sẽ càng có nhiều bất cập hơn khi 1-2 năm sau mình trở thành giáo viên thực thụ.
Chưa có tiêu chí đánh giá thống nhất

SV Trần Thị Hồng H. (ĐHSP TP.HCM) nói: “Khi vào thực tập, có nhiều chuyện bi hài. Điều chúng tôi quan tâm nhất là phương pháp dạy học hiện đại đã được học muốn đem ra áp dụng bị “khựng” ngay khi gặp giáo viên hướng dẫn (các thầy cô dạy theo cách của họ thành nếp bao nhiêu năm rồi, làm theo mình họ không muốn, cảm thấy khó khăn, hoặc chí ít sẽ làm cực cho họ.) Chẳng lẽ học một đường ra dạy một nẻo là chuyện bình thường?” Một SV khác cho biết: Thực tập “chay” là tình trạng phổ biến. Có nhiều SV đến thực tập chỉ để… pha trà hay chỉ đơn giản là có mặt. Điều đáng nói là đa số SV đều chấp nhận hiện trạng ấy, không ai đòi hỏi hay phản đối. Chính vì vậy, sau khi thực tập, kiến thức vẫn chỉ là sách vở, SV vẫn chưa học được cách giảng dạy như thế nào.

TS Kiều Thế Hưng (ĐHSP Hà Nội) đưa ra nhận xét: “Thực tập là thước đo tay nghề chính cho SV, thế nhưng vị trí của công tác thực tập sư phạm chỉ ở mức khiêm tốn trong quy trình đào tạo, nó không có giá trị quyết định tới việc tốt nghiệp của SV. Có thể nói, công tác này đang bị thả nổi.” TS Võ Văn Chương (ĐH Cần Thơ) cho rằng: Nội dung thực tập và đánh giá phó mặc cho trường, vì thế những kiến thức, kỹ năng mà SV lĩnh hội được trong thời gian thực tập phụ thuộc chủ yếu vào GV hướng dẫn. Nhiều SV không thể hiện được khả năng của mình, không vận dụng được kiến thức vào thực tiễn, bị ép buộc làm theo “kiểu mẫu” của GV hướng dẫn. Còn việc đánh giá thì không có tiêu chí rõ ràng, thống nhất, cũng chỉ dựa vào cảm tính của GV hướng dẫn.

Cũng chính vì phụ thuộc vào GV hướng dẫn mà có tình trạng nhiều SV phải mời thầy đi tiệc tùng, tặng quà. Ngược lại, để đảm bảo sự “hướng dẫn” của mình được Ban giám hiệu đánh giá cao, có thầy bắt SV phải sửa giáo án đến… 7 lần, lý do: Dạy thế nào cũng được nhưng khi nộp giáo án cho cấp trên thì phải “toàn bích”. Cũng vì chạy theo thành tích như thế, SV bị buộc phải… ra chợ mua vật liệu làm đồ dùng dạy học, thuê mướn hoạ sĩ vẽ giúp những tranh minh hoạ, mô hình… rất tốn kém.

Từ những sự “phối hợp” như thế bao giờ cũng dẫn đến kết quả “khả quan”: đa số SV thực tập đều được đánh giá giỏi, xuất sắc! Đến nỗi, TS Trần Anh Tuấn (ĐHQG Hà Nội) trong một hội thảo, đã nói: “ Các trường sư phạm cần kiên quyết đoạn tuyệt với thói quen chấp nhận kết quả thực tập sư phạm 100% đạt giỏi, xuất sắc như hiện nay. Đó là sự phi lý dẫn đến ảo tưởng cho người học, người dạy và cả hệ thống đào tạo của chúng ta.” (Hội thảo “Thực tập sư phạm” –ĐHSP TP.HCM – 29.4.2008).

Đó là những bất cập đại thể mang tính khách quan cần được nghiên cứu giải quyết. Trong thực tế có nhiều trường học đón nhận SV thực tập khá nồng nhiệt và làm việc khoa học với nhau. Cũng bạn Trần Thị Hồng H. (đã nêu ở đầu bài) cho biết: “Có trường chấp nhận và khuyến khích dạy theo phương pháp mới”. Nhiều SV khác kể: ở trường nọ, năm nào SV về, thầy hiệu trưởng đều tổ chức đón tiếp thân mật. Trong buổi gặp đầu tiên, thầy nói ngay: Tuyệt đối không được tặng quà hoặc mời thầy cô giáo đi chơi dưới bất kỳ hình thức nào.” Thế nhưng, như TS Kiều Thế Hưng băn khoăn, điều chính yếu cần tháo gỡ vẫn là: Công tác thực tập sư phạm chưa được coi trọng như công tác đào tạo chuyên môn; nội dung thực tập sư phạm chưa được thiết kế theo một tiêu chí chuẩn và sự đánh giá cũng vậy nên không chứng thực được năng lực của SV; chưa có sự liên kết chặt chẽ (có quy định hẳn hoi) giữa trường sư phạm và trường mà SV đến thực tập; đặc biệt, thái độ tiếp nhận của các trường có SV đến thực tập còn tuỳ thuộc kinh phí được cấp nhiều hay ít, trong khi đó Bộ GD &ĐT đến nay vẫn chưa có quy chế về kinh phí tiêu chuẩn thực tập sư phạm…

Những kinh nghiệm trong thực tập

SV Ngô Tuấn (nay đã dạy học ở Củ Chi – TP.HCM) kể chuyện thực tập 2 năm trước của mình: “Khi tôi có ý áp dụng phương pháp mới trong tiết lên lớp thực tập, GV hướng dẫn có vẻ hơi lo. Tôi xin gặp thầy tại nhà riêng buổi chiều. Trong buổi đó, tôi trình bày ý của mình, vừa nói vừa xin ý kiến đóng góp của thầy. Hoá ra cái mới của mình cũng cần cái cũ mà đầy kinh nghiệm của thầy bổ sung vào, vì vậy hai bên rất hào hứng. Thế nên khi tiết dạy được đánh giá tốt, tôi và thầy cùng vui, cho đó là thành quả chung. Và cứ thế, tiết nào cũng có sự cộng tác của chúng tôi. Sau đó, khi kết thúc mùa thực tập, tôi và thầy ngồi uống mấy chai bia với nhau mà không ai áy náy hay mặc cảm gì, vì đó là phần thưởng tôi cho là xứng đáng.”

Một SV ĐH An Giang, lên mạng ký tên Ông Đồ, có những dòng “chia sẻ”, đại ý: Môi trường sư phạm mà ta về thực tập, có trường khá thoải mái gần như đơn giản mọi thứ, có trường nghiêm túc đến mức khắt khe, căng thẳng… Nếu nhà trường dễ dãi, ta hãy xem đó là cơ hội để thực hiện những ý tưởng ấp ủ, đem ra thử nghiệm mà không ngại bị bắt bẻ hay bị cho điểm thấp, nếu trường khó khăn, ta hãy xác định công việc mình đòi hỏi tính sư phạm nghiêm túc để mà ứng xử linh hoạt… Ta cũng nên sắm một cuốn sổ gọi là “nhật ký thực tập” ghi lại các ý tưởng vụt hiện, các góp ý, các sự việc xảy ra không dự liệu trước trong quá trình dạy…, qua đó sẽ rút ra được nhiều bổ ích về sau. Bạn Ông Đồ cũng kể vài mẩu chuyện có thực về việc SV thực tập không chuẩn bị trước về cách phát âm địa phương của mình hay “kỹ năng” viết bảng chưa quen, có thể mang lại kết quả không tốt. Một SV mở đầu “Hôm nay chúng ta sẽ học một câu chiện chiền thiết (truyện truyền thuyết)…”, mới nghe đến đó, HS đã cười ồ và anh chàng lúng túng quên sạch béng những gì mình định giảng. Một SV khác cầm phấn viết bảng, chữ toàn “leo núi xuống biển” rất … phản cảm đối với HS lớp 10-11 -12.

Nhưng có một thực tế khách quan khác cũng là thách thức không nhỏ đối với SV thực tập, đó là xu hướng chung hiện nay các trường đều sử dụng giáo án điện tử trong giảng dạy. Theo thạc sĩ Trần Thị Kim Oanh (ĐHSP TP.HCM): Để soạn giáo án điện tử thì SV phải biết sử dụng vi tính với những tiện ích như Power Point, Herosoft …, không biết không thể soạn giảng trên CD hoặc VCD được. Sẽ là những giáo viên thế hệ tương lai, nói dạy phương pháp mới mà không có cái đó thì không thuyết phục.

Thạc sĩ Kim Oanh nhìn nhận: Các SV chưa được đào tạo một cách hệ thống, cơ bản về máy tính trong quá trình học đại học. Có thể thấy mức độ phổ cập tin học cho SV hiện nay quá chậm và chưa có hiệu quả. Đáng lẽ họ phải được trang bị từ phổ thông, nhưng nhiều SV (nhất là SV vùng nông thôn) chỉ biết lơ mơ, thậm chí mù tịt. Điều này cũng do một phần trong quá trình đào tạo, nhà trường chưa đặt nặng việc ứng dụng CNTT vào dạy học, hoặc có mà chưa thống nhất. Trước vấn đề bức xúc này, Văn phòng Đoàn thanh niên trường ĐHSP TP.HCM đã và đang tổ chức các lớp chuyên đề tin học (miễn phí) để giúp những SV đang mùa thực tập này ít ra có cơ hội tiếp cận với giáo án điện tử trước khi họ rời trường đi vào thực tế giảng dạy vào năm sau. “SV sư phạm cần nhanh chóng nắm lấy tiện ích của máy tính để tích cực hoá, sinh động hoá việc giảng dạy vì đó là con đường tốt nhất để thực hiện phương pháp trực quan trong xu hướng đổi mới dạy học hiện nay”, thạc sĩ nhấn mạnh. Thực tế cho thấy đã có vô số chuyện dở khóc dở cười khi nhiều SV chạy đôn chạy đáo nhờ soạn giùm giáo án điện tử cũng như nhờ vận dụng máy tính tìm kiếm tư liệu, thông tin cho các bài giảng trong mùa thực tập này là vậy. Đó là những kinh nghiệm quý giá cho SV sư phạm khi bước vào mùa thực tập.

Đỗ An - Báo Giáo Dục và Thời Đại