Nội dung chương trình gồm 3 phần: Kiến thức theo chuẩn GD quốc gia với 2 mức cơ bản và chuyên sâu, với 20% phần ”mềm” dành cho các địa phương quy định; Phần kiến thức dành cho trường lựa chọn để bố trí bổ sung của trường. Phần kiến thức do từng HS có quyền lựa chọn như chọn nội dung chuyên sâu sẽ học cá thể.

Đó là hệ thống GDPT mới của LB Nga, thực hiện theo nguyên tắc vừa đảm bảo sự thống nhất không gian GD toàn Liên bang vừa trao quyền tự chủ rộng rãi cho các chủ thể liên bang và địa phương cũng như các đơn vị GD, kết hợp thực hiện quyền được lựa chọn của HS và cha mẹ HS.

Bậc phổ thông: Miễn phí và bắt buộc

Từ 1/9/2007, nước Nga áp dụng chế độ gíáo dục bắt buộc và miễn phí ở bậc học phổ thông 11 năm.

Đó là nội dung của Luật Liên bang (LB) của Nhà nước Nga vừa được Tổng thống Putin ký ngày 24/6/2007, nhằm sửa đổi và bổ sung một điều cụ thể của luật GD LB Nga (1992,1996). Tuy nhiên, chế độ miễn phí chỉ áp dụng đối với HS trường công lập...

Theo luật GD LB Nga (1992) thì chế độ GD bắt buộc là PT cơ sở 9 năm (như thời Xô viết) , nhưng nay đã nâng lên Giáo dục phổ thông (GDPT) 11 năm.

Theo đó, trước mắt chế độ này áp dụng với những người chưa đủ 30 tuổi (sau này với mọi HS công dân): Đến tuổi 18 phải hoàn thành chương trình GDPT 11 năm và mọi công dân bắt buộc phải trải qua 3 cấp học GDPT gồm: tiểu học, PT cơ sở và phổ thông trung học (hoàn chỉnh) lớp 10 và lớp 11 (thực hiện chế độ phân ban).

Điều này thể hiện chính sách ưu tiên cho GD và là một thành tựu lớn của Nhà nước LB Nga. Bởi lẽ hiện nay trên thế giới, đa số các nước mới quy định trung học bậc dưới là GD bắt buộc (tương đương hệ thống GD cơ sở đến lớp 9 của ta).

Chính người Nga hiện nay nhận thức rõ rằng, nền GD Liên bang Nga được kế thừa truyền thống và kinh nghiệm của nền GD Xô viết mang bản chất ưu việt (hoàn toàn miễn phí và bình đẳng cho mọi người ). Liên Xô (cũ) đã từng là cường quốc GD trên thế giới. Chế độ GD cưỡng bức mới này là bước phát triển cao của hệ thống GDPT Nga đã có nền móng từ sau cách mạng Tháng Muời Nga (1917).

Từ hệ 10 năm đến 11 năm

Liên Xô trước đây áp dụng hệ thống GDPT 10 năm, gồm ba cấp:

- Tiểu học (cấp 1) 4 năm, lớp 1 nhận HS lên 7 tuổi
- Phổ thông cơ sở (cấp 2) 4 năm
- Phổ thông trung học (hoàn chỉnh, cấp 3) 2 năm

HS học xong lớp cuối (lớp 10) mới 16-17 tuổi, tức là tổng số thời gian HS học bậc GDPT mới 10 năm (11 năm với các HS cấp 1 mà tiếng mẹ đẻ không phải là tiếng Nga vì phải học cấp này đến 5 năm).

Nhưng mô hình đó không phù hợp với xu thế giáo dục phổ thông của các nước phát triển. Từ những năm 70-80 thế kỷ trước, các nhà sư phạm Xô viết đã phát hiện thấy sự bất cập này.

Cụ thể là, tại các nước châu Âu khác, trẻ em lên 6 đã bắt đầu vào học lớp 1 tiểu học. Thời gian học bậc phổ thông kéo dài 12-13 năm, kết thúc năm 18,19 tuổi.

Chủ trương như vậy đã phản ánh thành tựu của khoa học tâm lý trẻ em, chứng minh rằng trẻ lên 6 (chứ không phải lên 7) đã có khả năng bắt đầu học tiểu học, có sự phân hoá tự nhiên rõ rệt về năng lực tâm lý nhận thức cá nhân và về thiên hướng với các loại hình khoa học, nghệ thuật , thể dục...

Tuy nhiên trong thời kỳ hậu Xô viết, GD Nga có những bước thăng trầm. Nhà nước LB Nga đã tiến hành cải cách hệ thống GDPT theo xu thế hội nhập quốc tế và toàn cầu hoá, đáp ứng nền kinh tế chủ yếu dựa vào tri thức.

Liên bang Nga đã cải cách hệ thống GDPT vốn kế thừa từ mô hình nhà trường Xô viết (cũ) 10 năm, thống nhất về chương trình giảng dạy, không phân ban, có cơ chế quản lý tập trung vào trung ương sang mô hình trường phổ thông mới 11 năm, đa dạng loại hình và thực hiện phân ban đối với các lớp lớn tuổi, quản lý phi tập trung.