CENTEA xin giới thiệu bài viết của Thầy Trần Mạnh Trung, giảng viên khoa Ngoại ngữ ĐH Hồng Đức (Thanh Hóa). Bài viết đề cập đến các nguyên nhân vì sao GD phổ thông cần thay đổi PPGD và cách thức tiến hành thay đổi như thế nào.
Thầy Cô và các bạn có thể cùng tham gia đóng góp ý kiến với tác giả qua mục Viết lời bình ở phía cuối bài.


Giáo dục Việt Nam cần phải đổi mới để sớm hội nhập với giáo dục của khu vực và thế giới. Vấn đề cần đổi mới đầu tiên để hội nhập và phát triển đó là đổi mới về phương pháp giảng dạy ở tất các các hệ và cấp học, từ giáo dục mầm non tới giáo dục đại học.

Giáo dục đại học đang phải tiên phong thay đổi phương pháp giảng dạy khi chuyển từ hình thức đào tạo niên chế sang đào tạo đào tạo theo tín chỉ nhưng giáo dục phổ thông dường như vẫn chưa có sự thay đổi mạnh mẽ về phương pháp giảng dạy.

Phương pháp dạy cũ theo đường hướng “Lấy người dạy làm trung tâm” (Teacher-centered) vẫn đang được sử dụng khá phổ biến ở các cấp học phổ thông ở nước ta trong khi đó phương pháp giảng dạy tích cực theo đường hướng “Lấy người học làm trung tâm” (Learner-centered) từ lâu đã được áp dụng rộng rãi ở nhiều quốc gia có nền giáo dục tiên tiến trên thế giới.

Đổi mới phương pháp giảng dạy theo đường hướng “Lấy người học làm trung tâm” đã được đề cập đến khá nhiều ở nước ta trong những năm gần đây nhưng việc chuyển đổi phương pháp giảng dạy theo đường hướng này vẫn chưa được thực hiện triệt để vì gặp rất nhiều “lực cản” từ cả người dạy lẫn người học.
 
Tại sao phải thay đổi phương pháp dạy học?

Đối với nhiều giáo viên ở các cấp phổ thông hai khái niệm “Lấy người dạy làm trung tâm” và “Lấy người học làm trung tâm” vẫn còn khá mới mẻ. Lối dạy theo đường hướng “Lấy người dạy làm trung tâm” với quan niệm người thầy là người truyền đạt kiến thức và học trò là người tiếp thu kiến thức. Kiến thức từ sách giáo khoa được người thầy “độc quyền” truyền đạt cho học trò. Nếu thầy giảng dạy tốt học trò hiểu được thì học trò sẽ tiếp thu kiến thức tốt. Còn nếu thầy giảng dạy không tốt thì trò sẽ không hiểu và không tiếp thu được. Kiến thức của trò phụ thuộc vào kiến thức của thầy và học trò luôn là người lĩnh hội tri thức thụ động. Phương pháp giảng dạy này đã dẫn đến lối dạy “Thầy đọc-trò chép” và lối học “thuộc lòng những gì thầy đọc cho chép”.

Một thực tế là không phải học trò nào cũng có khả năng học thuộc lòng và có trí nhớ máy móc tốt nên khi kiểm tra hay thi chỉ còn cách là giở vở hay mang “phao” vào lớp. Vô hình trung lối dạy trên đã làm cho nhiều học sinh buộc phải vi phạm quy chế thi vì không thể nhớ được gì trong đầu khi vào phòng thi. Phương pháp giảng dạy trên chắc chắn đã tạo nên thói quen thụ động, trông chờ và sức ỳ của học sinh trong tiếp thu kiến thức và sẽ ảnh hưởng ít nhiều đến tính năng động, sáng tạo trong cuộc sống sau này của các em. Hơn nữa, phương pháp giảng dạy trên đã làm cho người thầy tốn rất nhiều sức lực do phải “độc thoại” cả tiết học trên lớp. Không chỉ phải nói nhiều mà còn phải nói to để tất cả học sinh nghe rõ.

Phương pháp giảng dạy theo đường hướng “Lấy người học làm trung tâm” với quan niệm người thầy ở chỉ là người tổ chức và trợ giúp hoạt động tiếp thu kiến thức cho học trò. Người thầy chỉ đóng vai trò là người gợi mở và bổ sung thêm những điều các em chưa biết, chưa rõ và hiểu chưa đúng mà thôi. Học trò thực sự là nhân vật trung tâm trên lớp học. Họ có thể lựa chọn kiến thức và phương pháp học phù hợp với mình. Người thầy là người nêu vấn đề và cùng học trò tranh luận cho tới khi học trò hiểu thấu đáo vấn đề đó. Người thầy cũng có thể nêu trước vấn đề và cho học trò về nhà tự nghiên cứu từ sách giáo khoa và sách tham khảo khác về vấn đề đó để đến buổi học trên lớp sau đó học trò thảo luận và tranh luận với nhau. Việc tranh luận đó sẽ giúp các em hiểu sâu hơn và nhớ nhanh hơn vì các em được tiếp thu kiến thức một cách chủ động, thoải mái.

Phương pháp giảng dạy này đã tạo nên nhu cầu tự học tự nghiên cứu bên ngoài lớp học và rèn luyện cho người học thói quen đào sâu suy nghĩ về một vấn đề nào đó. Dần dần học trò sẽ hình thành thói quen suy nghĩ một cách chủ động, độc lập sáng tạo và biết chia sẻ những suy nghĩ của mình với người khác.

Tại sao cần phải có một "Cuộc cách mạng" về phương pháp dạy học?

Khi đã nhận thức được những hạn chế của phương pháp cũ và những ưu việt của phương pháp mới thì tưởng như việc thay đổi sẽ thật dễ dàng và nhanh chóng. Nhưng việc thay đổi phương pháp giảng dạy là một việc khó hơn chúng ta tưởng vì gặp phải rất nhiều “lực cản” từ phía người dạy và người học. Bao nhiêu thế hệ giáo viên vẫn theo cách thuộc lòng giáo án khi lên lớp, và cách dạy cũ đã ăn sâu vào tâm thức của thầy làm sao một sớm một chiều thay đổi được. Nhiều giáo viên trẻ muốn áp dụng phương pháp giảng dạy cũng vấp phải những “lực cản” không chỉ từ đồng nghiệp và các nhà lãnh đạo giáo dục do chưa hiểu hoặc hiểu nhưng ngại sự thay đổi mà còn chính từ đối tượng giáo dục là học sinh.

Học sinh đã nhiều năm quen với lối học thụ động và tiếp thu kiến thức thụ động nên rất ngại tranh luận trên lớp và chưa quen với tự học, tự nghiên cứu ngoài lớp học. Việc thay đổi này cần phải triệt để, toàn diện, kiên quyết và lâu dài như một cuộc cách mạng thực sự.

Thay đổi phương pháp giảng dạy của người thầy còn kéo theo nhiều sự thay đổi khác.

Thứ nhất là chương trình đào tạo và hệ thống SGK cần phải được viết lại cho phù hợp. Kiến thức trong sách giáo khoa chỉ là kiến thức cơ bản và kiến thức học sinh thu lượm được phải bao gồm kiến thức cơ bản trong sách giáo khoa và kiến thức từ các nguồn khác như ngoài thực tế cuộc sống và từ các nguồn tài liệu khác do các em tự tìm hiểu và nghiên cứu.

Thứ hai là cần phải thay đổi quan niệm và tiêu chí đánh giá bài giảng của người thầy. Theo phương pháp cũ theo đường hướng “Lấy người thầy làm trung tâm” một giờ giảng thường được đánh giá cao là thầy cô đó giảng hay, truyền cảm, truyền đạt được tất cả nội dung kiến thức theo quy định trong sách giáo khoa, học sinh sôi nổi phát biểu xây dựng bài, thầy cô đánh giá mức độ hiểu bài qua một số em phát biểu hay thậm chỉ hỏi cả lớp “Các em đã hiểu bài chưa?”. Đánh giá giờ giảng như vậy chủ yếu là đánh giá người thầy.

Theo phương pháp “Lấy người học làm trung tâm” thì việc đánh giá giờ dạy lại căn cứ vào kiến thức mà người học lĩnh hội được sự tự nghiên cứu, tìm hiểu của người học ở bên ngoài lớp và thể hiện qua việc trình bày và tranh luận với bạn và cả với thầy trên lớp.

Thứ ba là cần thay đổi cách thức kiểm tra đánh giá kiến thức của học sinh. Kiến thức mà người học tiếp thu được không chỉ gói gọn trong trong sách giáo khoa và còn từ nhiều nguồn khác nhau. Người nào càng tự học, tự nghiên cứu nhiều thì sẽ thu lượm được nhiều kiến thức hơn người khác. Việc kiểm tra đánh giá cũng cần phải khuyến khích người học đọc thêm để làm giàu kiến thức và đào sâu suy nghĩ để nâng cao kiến thức của mình.

Thứ tư là cần trang bị đầy đủ và phù hợp các phương tiện, thiết bị hiện đại và cơ sở vật chất như hệ thống thư viện, phòng thí nghiệm, phòng máy tính nối mạng Internet để phục vụ học sinh tự học và tham khảo ngoài giờ học.

"Cuộc cách mạng" về phương pháp giảng dạy nên bắt đầu từ đâu?

Điểm xuất phát của việc đổi mới phương pháp giảng dạy cần được bắt đầu từ các trường sư phạm- nơi đào tạo ra những người thầy. Ngay ở nhiều khoa sư phạm ở nhiều trường đại học thì khái niệm đường hướng “Lấy người học làm trung tâm” vẫn còn là khái niệm khá mới mẻ. Do đó các cơ sở đào tạo giáo viên phổ thông cần thay đổi chương trình đào tạo giáo viên và giáo trình về phương pháp giảng dạy các môn học cho cả các cấp học từ mầm non trở lên theo đường hướng “Lấy người học làm trung tâm”.

Điểm xuất phát thứ hai là việc đào tạo lại những giáo các cấp phổ thông theo phương pháp dạy học mới cần được thực hiện triệt để và kiên quyết. Việc tập huấn thay sách giáo khoa vào các dịp hè hiện nay là việc thay đổi từ … ngọn. Các giáo viên phổ thông rất cần cái “gốc”, đó là nắm vững những vấn đề lý thuyết cơ bản của đường hướng “Lấy người học làm trung tâm” trước khi áp dụng vào phương pháp giảng dạy môn của mình. Những người yêú kém về kiến thức chuyên môn hoặc không thể thích ứng với phương pháp mới cần được chuyển sang làm công việc khác phù hợp vì một người thầy kém có thể ảnh hưởng đến rất nhiều thế hệ học sinh.


Kết luận

Muốn hội nhập và phát triển, nền giáo dục Việt Nam cần phải nâng cao chất lượng giáo dục thông qua việc đổi mới phương pháp giảng dạy theo đường hướng “Lấy người học làm trung tâm”. Chúng ta cần phải vượt qua nhiều “lực cản” và vượt qua chính mình để tiến hành “cuộc cách mạng” về phương pháp giảng dạy thành công.

--------------------------------------------------------------------------
Trần Mạnh Trung - Thạc sĩ Phương pháp dạy học tiếng Anh
Khoa Ngoại ngữ - Đại học Hồng Đức – Thanh Hoá
Email: tranmanhtrung@gmail.com

CENTEA xin mời Thầy Cô và các bạn cùng đóng góp ý kiến với tác giả thông qua mục Viết lời bình bên dưới

---

• Vì sao SGK sai không sửa? (08/10/2008)
• Trao đổi về Bài giảng điện tử & Giáo án điện tử (29/07/2008)
• Thảo luận về giáo dục đạo đức cho HS-SV (21/07/2008)
• Trao đổi về vấn đề đánh giá chất lượng học sinh Tiểu học (10/06/2008)
• Trao đổi về việc ứng dụng CNTT trong dạy học (02/06/2008)
• Làm giáo viên, tại sao không? (08/05/2008)

• Một số giải pháp khắc phục tình trạng học sinh yếu (15/04/2008)
• Môn Văn cần được thi bằng trắc nghiệm (13/04/2008)
• Phản hồi "Lá thư từ vùng đất đỏ bazan Lâm Đồng" (05/02/2008)
• Lá thư từ vùng đất đỏ bazan Lâm Đồng (27/01/2008)

---