Tôi cố gắng nhớ lại thời ngồi trên ghế trường phổ thông của mình để nhớ xem mình đã được giáo dục tinh thần trách nhiệm như thế nào nhưng tiếc là tôi không thể nào nhớ ra nổi.

Có lẽ tôi là cô học trò chóng quên hoặc có lẽ nhà trường đã không giáo dục tôi về tinh thần trách nhiệm.

Có một thầy giáo đã lớn tuổi tranh luận với tôi về những biểu ngữ thường được treo bên trong các lớp học. Ông cho rằng nhà trường nên treo những biểu ngữ để giáo dục học sinh về tinh thần trách nhiệm và lòng tự trọng một cách cụ thể hơn là treo những biểu ngữ kêu gọi chung chung. Chính tinh thần trách nhiệm và lòng tự trọng là những phẩm chất buộc con người phải cam kết với chất lượng công việc của bản thân. Một khi con người có tinh thần trách nhiệm với bản thân thì họ sẽ có tinh thần trách nhiệm với Tổ quốc và dân tộc. Lòng tự trọng sẽ bị tổn thương nếu tinh thần trách nhiệm bị chê trách và con người thì ai mà chẳng sợ bị tổn thương.

Trong cuộc sống hiện tại, từ "chạy sô" có lẽ đã trở nên quá quen thuộc, nó quen thuộc đến mức bản thân mình chạy sô mà cũng không biết. Ca sĩ chạy sô, bác sĩ chạy sô, giáo viên chạy sô và tôi cũng chạy sô. Tôi cố suy nghĩ đến nguyên nhân của việc chạy sô, có lẽ giống như người ta thường nói, chạy sô để có nhiều tiền. Nước mình còn nghèo, đồng lương không sống nổi, không chạy sô thì chỉ có chết đói thôi. Chắc đúng là như thế rồi, ca sĩ chạy sô từ tụ điểm này sang tụ điểm khác vì sẽ có nhiều cát-sê; bác sĩ chạy sô từ bệnh viện đến phòng mạch tư đến bệnh viện tư vì có nhiều bệnh phí; giáo viên chạy sô từ trường này sang trường khác, từ lò này sang lò khác vì có nhiều học phí; còn tôi chạy sô làm hết việc này đến việc khác là vì ... Chắc cũng vì niềm vui sướng mỗi lần lãnh tiền đấy thôi.

Nghĩ đi rồi nghĩ lại, chẳng lẽ đồng tiền lại có sức mạnh ghê gớm thế sao, chẳng lẽ nó có khả năng chi phối đến mọi nhà, mọi nghề; thậm chí là những nghề cao quý mà xã hội đã tôn vinh từ bao đời nay?! Nghề giáo viên, nghề bác sĩ chẳng phải là hai nghề cao quý lắm đó sao?! Chắc không phải chỉ vì đồng tiền đâu, tôi nghĩ, vì nếu là vì đồng tiền thì chỉ cần bỏ ra 3 năm hay 5 năm hay 10 năm để chạy sô cũng dư giả rồi. Vậy mà có vẻ như việc chạy sô không dừng lại khi người ta đã dư ăn dư mặc. Như vậy, chắc còn một nguyên nhân khác.

Tôi không biết nguyên nhân đó là gì nhưng dù là lý do gì đi chăng nữa thì chạy sô quá mức chắc chắn là vì thiếu tinh thần trách nhiệm. Rõ ràng làm công việc gì cũng vậy, chạy sô quá mức đều tạo ra những kết quả không tương xứng với khả năng của người thực hiện nó.

Hàn Nguyên